ชนเผ่าพื้นเมืองมลาบรี (ชนเผ่ามลาบรี)

มลาบรีท่ามกลางความเปลี่ยนแปลง

ช่วงระยะเวลา 40 ปีที่ผ่านมา ชาวมลาบรีหรือตองเหลือง ต้องเผชิญกับความเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว จากวิถีที่เคยอิสระ หาอยู่หากินในป่า สู่สังคมใหม่ คนรุ่นเก่าต้องปรับตัวท่ามกลางปัจจัยและข้อกำจัดมากมาย ส่วนเด็กรุ่นใหม่ก็ถูกปรับให้เข้าสู่กระแสสังคมในปัจจุบัน

       มลาบรี ถูกตั้งคำถาม...วันหนึ่งความเป็นมลาบรีจะถูกกลืนหายหรือไม่ มลาบรีจะดำรงตนอยู่อย่างไรท่ามกลางการเปลี่ยนแปลง

รู้จักกลุ่มมลาบรี

ชนเผ่ามลาบรีเหลืออยู่เพียง 300 กว่าคน ในอดีตชาวมลาบรี เคยอาศัยอยู่ในป่า มี ภูมิปัญญาเก็บของป่าล่าสัตว์ และการเอาตัวรอดในป่าได้เป็นอย่างดี แต่วันนี้มีเหตุปัจจัยหลายอย่างทำให้มลาบรีไม่สามารถดำรงวิถีในป่าได้อีกต่อไป ถึงชีวิตจะเปลี่ยนไป แต่ความทรงจำเมื่อครั้งยังเคยอยู่ป่า ไม่เคยจางหายโดยเฉพาะกับคนเฒ่าคนแก่ชาวมลาบรี

ที่สำคัญ เราจะได้รับบทเรียนดีๆที่มลาบรีจะมอบให้กับเรานั่นคือเรื่องของน้ำใจและการแบ่งปัน “กินคนเดียวไม่ได้ ต้องแบ่งกัน” ไปเรียนรู้วิธีคิดของมลาบรีและย้อนดูชีวิตของเราเอง

ชนเผ่าพื้นเมืองละเวือะ (ชนเผ่าละเวือะ)

ละว้า ลัวะ ละเวือะ คือใคร ?

ละว้า เป็นชื่อที่หลายคนอาจจะพอคุ้น เคยได้ยินอยู่บ้าง เป็นกลุ่มชาติพันธุ์ที่ปรากฏอยู่ในเอกสาร วรรณกรรม ศิลาจารึก ในฐานะนักปกครองที่ยิ่งใหญ่ ขณะที่คำว่าลัวะ ก็เป็นชื่อที่คนส่วนใหญ่คุ้นหู

ในฐานะคนกลุ่มดั้งเดิมที่อาศัยทางตอนเหนือของไทย ส่วนคำว่าละเวือะ หลายคนแทบไม่เคยได้ยิน และไม่รู้จัก พันแสงรุ้งอาทิตย์นี้ ทีมงานพาไปทำความรู้จักกับวิถีชีวิต ความคิด ความเชื่อของคนละเวือะ ในหมู่บ้านที่ยากจะมีโอกาสไปถึง กลางดงดอยอันห่างไกลที่บ้านป่าแป๋ อ.แม่สะเรียง จ.แม่ฮ่องสอน

คนละเวือะ หรือที่คนทั่วไปรู้จักในชื่อของ ลัวะ หรือละว้า อาศัยอยู่ใน 2 จังหวัดทางภาคเหนือตอนบน คือจ.แม่ฮ่องสอน และจ.เชียงใหม่ มีหลายหมู่บ้านที่ประเพณี วัฒนธรรมบางอย่างค่อยๆกลายกลืน หรือถูกผสมผสานไป แต่ก็มีบางหมู่บ้านที่ยังคงรักษาและสืบทอดประเพณี ความเชื่อดั้งเดิมไว้อย่างเหนียวแน่น

ทุกปีหลังฤดูกาลเก็บเกี่ยว คนละเวือะบ้านป่าแป๋ อ.แม่สะเรียง จ.แม่ฮ่องสอน จะมีพิธีเลี้ยงผีหมู่บ้าน หรือที่เรียกว่าโนกตะเฆอ-อิญ ถือเป็นงานสำคัญของหมู่บ้าน เพราะทุกตระกูลต้องมาร่วมทำพิธีเพื่อขอบคุณและขอกำลังใจในฤดูกาลผลิตต่อไป ถือเป็นพิธีแห่งการเฉลิมฉลองและต้อนรับปีใหม่ของคนละเวือะ

ชนเผ่าพื้นเมืองอึมปี้ (ชนเผ่าอึมปี้) บ้านดง

ประเทศไทยมีกลุ่มภาษาวิกฤติหรือภาษาที่ใกล้จะสูญสลายอยู่ 14 กลุ่มภาษา ที่ผ่านมาพันแสงรุ้งได้เคยนำเสนอเรื่องราวของกลุ่มชาติพันธุ์ที่ใช้ภาษาในกลุ่มภาวะวิกฤติ ไปแล้วอย่างเช่น ญัฮกุร กว๋อง ชอง โส้ทะวือ ภาษาในภาวะวิกฤติเหล่านี้หากสูญสลาย ก็เท่ากับสูญเสียอัตลักษณ์ ภูมิปัญญา องค์ความรู้ต่างๆที่ถ่ายทอดสืบต่อกันมาในแต่ละกลุ่มชาติพันธุ์



บ้านดง อ.เมือง จ. แพร่ หมู่บ้านเล็กๆ เพียง 300 กว่าหลังคาเรือน ที่ใช้ภาษาอึมปี เพียงชุมชนเดียวในประเทศไทย แม้อยู่ท่ามกลางผู้คนที่หลากหลาย ทั้งคนไทยวน ไทลื้อและชุมชนตั้งอยู่ไม่ไกลจากตัวเมืองแพร่มากนัก แต่ผู้คนที่นี่ยังคงรักษาภาษาและความเชื่อดั้งเดิมประเพณีพิธีกรรมของคนอึมปีไว้ได้อย่างเหนียวแน่น ในขณะเดียวกัน ก็เรียนรู้รับปรับตัวกับวัฒนธรรมประเพณีที่อยู่รายล้อมได้อย่างลงตัว เรียนรู้เรื่องราวการปรับตัวของคนอึมปี้ ผ่านเทศกาลงานสงกรานต์และพิธีไหว้เทวดา พิธีศักดิ์สิทธิ์ของคนอึมปี 

ทีมงานพันแสงรุ้ง ลงพื้นที่ไปที่ บ้านดง อ.เมืองจังหวัดแพร่ ที่ใช้ภาษาอึมปี้ เพียงชุมชนเดียวในประเทศไทย สิ่งที่น่าสนใจ แม้ที่นี่จะใช้ภาษาอึมปี้อยู่เพียงแห่งเดียว แต่ยังใช้กันเกือบในทุกครัวเรือน เมื่อเทียบกับกลุ่มภาษาวิกฤติในกลุ่มอื่นๆ อะไรที่ทำให้คนอึมปี้ที่บ้านดงยังใช้ภาษาอึมปี้ได้อย่างเหนียวแน่น และคนอึมปี้เป็นใครมาจากไหน